Vagina Voting voor verandering

13 juli 2020

Jaren geleden las ik het boek The Black Swan waarin wordt uitgelegd dat we denken dat zwanen wit zijn totdat we een zwarte zwaan tegenkomen. Mensen proberen de wereld te vatten in simpele taal, maar de wereld is nu eenmaal ingewikkeld. Er zijn dus ook zwarte zwanen, oftewel uitzonderingen op de regel of gedachten waarin we onze wereld proberen te vatten.

Een daarvan is vrouwelijk leiderschap. De vrouwelijke premier is nog een zwarte zwaan, zeldzaam. Alleen in Nieuw-Zeeland, Zuid-Korea, Duitsland, Finland en IJsland is er op dit moment een vrouwelijk premier. Wanneer we denken aan leiders, denken we aan witte mannen in een blauw pak.

Een stukje Nederlandse politieke geschiedenis

Dat is ook niet zo gek wanneer je naar de geschiedenis kijkt. Ik beperk mij in dit geval even tot Nederland. Het vrouwenkiesrecht werd in het begin van de vorige eeuw ingesteld en pas tien jaar later, in 1918, werd Suze Groeneweg als eerste en enige (tot 1921) vrouw in de Tweede Kamer gekozen toen ook het passief kiesrecht voor vrouwen was geregeld. Dat wil zeggen dat vrouwen ook gekozen konden worden als volksvertegenwoordiger.

Het is niet dat daarna de sluizen voor de vrouwen opstonden. Het duurde echter tot 1953 totdat er een vrouwelijke staatssecretaris, Anna de Waal (KVP), kwam. En de eerste vrouwelijke minister Marga Klompé (KVP) was er pas in 1959. En voor een functie als Commissaris van de Koningin moest Tineke Schilthuis (PvdA) wachten tot in 1974.

En het jaar daarop, in 1984 – schandalig laat – kregen vrouwen in Suriname kiesrecht. En zeer recent, in 2012, werd er met een uitspraak van Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) afgedwongen dat de SGP vrouwen niet mocht uitsluiten van bestuurlijke en politieke functies. Vrouwen hadden passief kiesrecht vanaf 1917 en ook een politieke partij had niet het recht om een vrouw dat recht te ontzeggen.

Verandering gaat niet vanzelf

Het World ­Economic Forum berekende in het Global Gender Gap Report 2020 dat met de huidige groei er pas over 95 jaar politieke gelijkheid tussen mannen en vrouwen is bereikt. Dit betekent – mocht ik ooit kinderen krijgen – dat mijn kleindochter met een beetje geluk in een parlement kan zitten waar evenveel of iets meer vrouwen in het parlement zitten.

Dat doet pijn. In de afgelopen vijftig jaar heeft ban de 153 landen dat McKinsey heeft onderzocht nog maar 85 landen een vrouwelijk staatshoofd gehad. Nederland zit daar niet tussen. Lieve mensen, ik en met mij heel veel vrouwen gaan geen 95 jaar wachten.

Seksisme

Dat vrouwen er waren wil overigens niet zeggen dat het zonder slag of stoot ging. Zo had Suze Groeneweg al te maken met seksisme. Wanneer ze speechte werd er vaker gelachen of niet geluisterd. Ook kreeg ze een apart toilet dat door de mannen het Groenewegje werd genoemd, een verwijzing naar de hoerenbuurt uit Den Haag.

Is het tegenwoordig beter? Nu hebben we nog steeds zo nu en dan discussies over de toiletten, moet dit nu genderneutraal zijn? Ik vind het een onzin discussie, elke toilet thuis is toch een genderneutraal toilet?

Er is veel onderzoek gedaan naar seksisme. Vrouwen die bijvoorbeeld leidinggevende rollen hebben en dus ingaan tegen het beeld van een leider dat in de hoofden van veel mensen, ook bij vrouwen, die zich vanaf zes jaar al (onbewust) minderwaardig voelen ten opzichte van mannen, hebben vaker te maken met schuine grappen, opmerkingen en me too ervaringen. Dit verzin ik niet.

De corona crisis is een kans?

Elke crisis is een kans wordt vaak gezegd. En wanneer je de laatste tijd de media volgt hoor je twee kanten.

De oude rol is terug

Een, de corona crisis is nadelig voor vrouwen, want ze worden gedwongen in hun oude rollen, zij deden meer het huishouden en zorgden vaker voor de kinderen en de scholing van de kinderen dan hun man. Ook gebruikten sommige politici in de staten Texas en Ohio onder het mom van de crisis om het recht op abortus tijdelijk stop te zetten.

Dit geeft maar weer eens aan, rechten moeten elke dag en altijd verdedigd worden, net zoals democratie dat nu in een Amerika onder Trump onder druk staat. Je kan er niet vanuit gaan dat de democratie of rechten een gegeven zijn, daarvoor moet je vechten, elke dag weer.

Even daargelaten dat er meer landen zijn waar de vrijheid van vrouwen niet toeneemt maar afneemt, ik noem een Hongarije waar onder Orban de studie genderstudies afgeschaft is en hij vrouwen stimuleert meer kinderen te baren. Terug naar je oude rol geeft hij daarmee aan.

Ander status & Nieuw leiderschap

Aan de andere kant heeft corona ook veel status-zaken afgenomen. De auto, het kantoor en de secretaresse. Dingen die voor mannen er meer toe doen dan voor vrouwen – wat ik zelf ook meerdere malen heb ervaren wanneer het ging over de verdeling van kantoren. Deze zaken zijn allemaal verdwenen wanneer je alleen door een scherm communiceert stelt professor Mark van Vugt van de Vrije Universiteit Amsterdam scherp vast. Vrouwen hebben hier minder moeite mee.

Er zijn ook veel positieve berichten over vrouwelijk leiderschap. Vrouwen zouden de crisis beter aanpakken dan hun mannelijke evenknie. Vrouwen zijn meer risico-avers, zijn niet overmoedig zoals sommige mannen, waardoor zij minder risico’s nemen en het zekere voor het onzekere nemen en daarmee meer mensenlevens hebben gered. 

Mannen zijn van snel beslissen, kordaat optreden en alles simpel maken, denk aan de witte zwanen. Maar de wereld is complex. Vrouwen kunnen hiermee omgaan. Kijk bijvoorbeeld hoe Angela Merkel zich niet laat leiden door narcisme of mannen die willen imponeren, maar afgaat op haar eigen gevoel van rechtvaardigheid en andere belangen. Zij had het lef om in de vluchtelingencrisis in 2015 te zeggen “wir schaffen das” tegen de algemene gedachte in. Dat is lef hebben.

Ander type leider in een complexe wereld

In een steeds ingewikkelder wereld hebben we meer vrouwelijke – en een ander type mannelijke – leider nodig. Leiderschap blijft een ingewikkeld woord vind ik. Toen het woord werd uitgevonden waren alle leiders mannen en dat leiderschap neerkomt om veelal wat wij als mannelijke eigenschappen kwalificeren is dan ook niet verwonderlijk, maar er breekt een nieuw tijdperk aan – of beter gezegd, dat is al aangebroken – waar er een behoefte is aan een ander type leider (en breder: politicus). Grote kans dat dit meer vrouwen zijn, minder lijkt me onmogelijk, maar alles kan, en een ander type mannelijke leider.

Dit nieuwe type leider heeft lef, is flexibel, luistert, werkt samen, geeft om het grotere geheel, weegt belangen en weet wie hij of zij is. Ik vind het zelf verwonderlijk dat er leiders zijn die denken te weten hoe de wereld moet veranderen, maar zichzelf nog niet eens kennen. Hoe kan je iets van en over anderen vinden wanneer je niet bij jezelf begonnen bent?

Hoe doen we dat?

Meer voorbeelden hoe het ook kan. Wanneer er meer vrouwen in de politiek gaan, op welk niveau dan ook toont onderzoek uit Amerika aan, dan helpt dat al de emancipatie van vrouwen in de politiek vertelt Liza Mügge. Het zorgt ervoor dat er door vrouwen over politiek nagedacht en gepraat wordt. Dit vergroot het bewustzijn. En dat is nodig. Wanneer ik op een verjaardag zeg dat ik iets met politiek heb of doe dan reageert er altijd wel een vrouw met “o, ja, daar heb ik niets mee hoor…”. Maar politiek heeft wel iets met jou of je dat nou wilt of niet.

En vrouwen moeten vrouwen gaan steunen. De welbekende krabbenmand. Wanneer er een vrouw omhoog kruipt en bijna uit de mand klimt, trekken de andere vrouwen die ene naar beneden. Liza Mügge stelt dat dit komt, omdat vrouwen de loyaliteit met mannen in de politiek goed willen houden. Vrouwen worden afgerend wanneer ze iets voor vrouwen doen. Wanneer mannen en vrouw helpt dan is hij een held. Heel herkenbaar, maar wat doen we hieraan, want mannen helpen elkaar wel. Keer op keer, ik heb het zo vaak gezien.

Vrouwenbewegingen

Bijna elke – of misschien wel elke – politieke partij heeft een vrouwenbeweging. Hier praten vrouwen dan met vrouwen. Tja. Ik weet heel eerlijk gezegd niet of dat de oplossing is. Ik weet dat ik hiermee mensen tegen het zere been schop, maar meedoen is de oplossing. Daarin kunnen we elkaar wel steunen en praten, maar het gaat om het doen.

Hoewel ik vrouwen die het wel doen zal steunen. En het doet mij ook pijn wanneer ik lees dat in Colombia de leider van een vrouwenrechtenorganisatie, Carlota Isabel Salinas Pérez, op 24 maart werd vermoord. Ik weet niet of haar feminisme daarvan op van invloed was, maar dat het werk niet onomstreden is ben ik mij van bewust.

Suze Groeneweg vond overigens ook niet dat vrouwenbijeenkomsten de oplossing waren. Zij zei op het SDAP-congres in 1913: ‘Ieder jaar heb ik mijn tegenzin overwonnen en ben ik naar de jaarvergadering der vrouwen gegaan en elk jaar ben ik er ziek van thuis gekomen. … Ik voel het als iets tegennatuurlijks, dat daar een groepje van hetzelfde geslacht zich afzondert en daar aardig en lief tegen elkaar doet.’

Stem op een vrouw

Wel ben ik ervoor om op een vrouw te stemmen, want dan kan ze het waarmaken. Meedoen. Het blijkt echter dat veel vrouwen niet aan vagina voting doen. Uit een recent onderzoek van Ipsos bleek dat 16 procent van de stemgerechtigden – bijna 2 miljoen mensen – zouden stemmen op een vrouwelijke premier. In de leeftijdscategorie van 18 tot 34 jaar was dit 21 procent – jongeren hebben er dus meer oog voor. ‘Ik vind het belangrijk dat de politieke partij waarop ik stem gelijke kansen tussen vrouwen en mannen bevordert’, werd door 66 procent van de mensen onderschreven.

Het CDA laat kansen liggen

Recent hadden de CDA-leden de kans om op een vrouw te stemmen. Slechts 11 procent deed dat. Ik weet dat meer mannen lid zijn van politieke partijen, maar het aantal vrouwen dat lid is van het CDA kon ik helaas nergens vinden, want ik had wel willen weten wie er op het Mona hebben gestemd.

Het CDA heeft kansen laten liggen. Besef je dat wanneer politieke partijen geen lijsttrekker kiezen als vrouw de kans op een vrouwelijke minister-president aanzienlijk afneemt aangezien het meestal de leider van de grootste partij is die de premier levert – dit hoeft niet, maar is vaak wel de praktijk.

De leden van het CDA hebben daarmee een enorme kans laten liggen om geschiedenis van de vrouwenemancipatie te schrijven in Nederland: een eerste vrouwelijke minister-president van CDA-huize. De eerste staatssecretaris en minister was min of meer ook van de voorloper van het CDA, namelijk de KVP. Die ooit met twee andere partijen de CHU en de ARP opgingen in het CDA.

D66 heeft Sigrid Kaag

Bij D66 ziet het erna uit de Sigrid Kaag de kar gaat trekken. Dat is een positief bericht voor vrouwen in Nederland. Kaag is zich ook bewust van de voorbeeldfunctie die ze heeft en draagt dit dan ook uit.

Andere partijen met een vrouwelijke leider zijn SP en de Partij voor de Dieren. Nog niet alle lijsttrekkers zijn bekend, dus wie weet, komt er nog een vrouw op het toneel erbij. En kunnen we opmerkingen van bijvoorbeeld de minister-president wanneer hij wordt gevraagd waarom de VVD maar met één vrouw kwam “ik ga voor kwaliteit gaat” zegt. Waarmee hij impliceert dat er geen vrouwen met kwaliteit zijn.

Anti-feminisme

Ik las de boosheid van enkele Amerikaanse vrouwen die boos zijn op de 53% van de witte vrouwen die op Trump hebben gestemd. Elke vrouw weet, vrouwen verwijten vooral vrouwen. In dat op zicht ben ik dan ook niet verbaasd, wel dat je op een man stemt die net voor de verkiezingen zei: “Grab them by the pussy”.

Vrouwenrechten, een andere manier van kijken en handelen, daar is behoefte aan. Mannen die zo over vrouwen praten zijn voor mij geen optie. Ik wil zo niet behandeld worden en niemand zou dat moeten willen.

Ik kijk dan ook met verbazing naar een beweging die dit helemaal niet wil. Die zich anti-feminist noemt, ik denk aan een Eva Vlaardingerbroek, omdat feminisme zogenaamd met links samengaat. Daarmee ben ik niet eens. Net zoals de natuur of het welzijn van de aarde iets links zou zijn. Wij zijn allemaal op aarde en leven met elkaar, mannen en vrouwen, en mensen willen daarin gezien en gekend worden.

Vergaderen tot vijf uur ‘s nachts

Voorbeelden kunnen het verschil maken, net als simpele dingen zoals een vergadercultuur. In 2018 deed Atria onderzoek naar vrouwen in gemeenteraden. Vrouwen konden zich ergerden aan haantjesgedrag van hun mannelijke collega’s maar dat was niet direct de reden om de politiek te verlaten, dat was juist het gevolg van het haantjesgedrag: de lange vergaderingen.

Hier kan ik over meepraten. In de gemeenteraad van Rotterdam gingen we niet zelden tot in de vroege ochtend door. Ik heb een aantal keren meegemaakt dat het ver na drie uur en een keer zelfs vijf uur in de ochtend was wanneer de vergadering werd gesloten – gekkenwerk.

“Het is een meisje geworden en ze heet Els.”

Hans van Mierlo

De Nederlandse Black Swan

Gaan we bij de volgende verkiezingen in maart 2021 onze Black Swan vinden? Ik hoop het, maar ik ben sceptisch. Ik zie de SP, de PvdD en zelfs D66 nog niet de grootste partij worden. In de peilingen ligt de VVD mijlenver voor, maar er kan veel gebeuren tussen nu en volgend jaar maart. Mark Rutte heeft nog geen uitspraken gedaan of hij doorgaat. Hij zit er al meer dan tien jaar. Tijd voor verandering?

Elk VVD-lid dat nog de kans heeft een vrouwelijke lijsttrekker te kiezen zou alle middelen in willen zetten om wanneer er keuze is, de keuze voor “een meisje” te laten vallen zoals van Mierlo dat zei toen Els Borst de leider werd van D66.  

error: Content is protected !!