Wat doet een politiek assistent?

18 december 2019

Vandaag had ik een gesprek met Mariken en Maud. Zij hebben een politiek bureau die met name gemeenteraden en ambtenaren trainen. Wij hadden een super leuk gesprek, over wat ik met Politieke Adem doe, maar het leukste vond ik eigenlijk dat onze achtergrond hetzelfde is: wij zijn allen politiek assistent geweest. Zij beiden in Amsterdam, ik in Rotterdam. Het was gezellig, oude jongens krentenbrood. Oude verhalen uitwisselen, praten over de verschillen tussen de steden en over de politiek in het algemeen.

Ik was politiek assistent

Vier jaar lang ben ik zelf politiek assistent geweest van een wethouder in Rotterdam. Assistent vind ik zelf niet het goede woord, want je bent feitelijk zijn rechterhand, niet zijn secretaresse. In de grote steden in Nederland hebben wethouders een wethouders team. Die bestaat uit een secretaresse, een communicatieadviseur/persvoorlichter, bestuursadviseur(s) en een politiek assistent. In ieder geval in Rotterdam, Amsterdam en in de landelijke politiek waar het fenomeen politiek assistent vandaan komt. Elke minister en staatssecretaris in Nederland heeft een politiek assistent, oftewel een PA.

Rotterdamse stadhuis
Het Rotterdamse stadhuis waar ik 4 jaar werkte

Wat doet een politiek assistent?

Voor mij betekende dat ik als politiek assistent al het politieke werk deed achter de schermen. Dat wil zeggen: praten met de politieke partijen. Het is heel simpel. De wethouder wil plan X realiseren. In Nederland leven we in een democratie – gelukkig maar – en dus is er een meerderheid van de gemeenteraad nodig. Waarom? Omdat de mensen in de gemeenteraad gekozen zijn door de kiezers.

De wethouder legt dus in de raad plan X voor en wil dat de meerderheid van de handen omhoog gaan (in Rotterdam ging dit digitaal, maar je begrijpt wat ik bedoel). En daarvoor gaat de politiek assistent op stap: om een meerderheid te krijgen. Op landelijk niveau is de wethouder de minister of staatssecretaris. De gemeenteraadsleden zijn de Kamerleden.

Mega-cool werk

Dat praten, lobbyen en debatteren vond ik geweldig. Ik ben van mening dat je beter psychologie kan studeren dan politicologie als je verstand wil hebben van het werk, want je werkt met mensen en ik had voor mijn idee niets aan mijn opleiding Politicologie, maar het ging mij toch goed af (al zeg ik het zelf haha).

Ik deed niets anders dan constant in contact staan met iedereen. Hen helpen om hun doelen te bereiken, dus niet zozeer de wethouder op 1 zetten – uiteindelijk natuurlijk wel – maar vooral ook de mensen die de wethouder nodig had voor een meerderheid betrokken te houden. Dat betekende niet dat ik het met ze eens moest zijn, maar puur het feit dat ik contact bleef hielp onwijs.

Hierdoor hoorde ik op tijd als ze tegen gingen stemmen. Als er al een meerderheid was: geen probleem. Zo niet: dan kon het plan nog worden teruggetrokken of ik kon een masterplan uit mijn mouw schudden om alsnog een meerderheid te krijgen – meestal in samenspel met de wethouder zelf.

De PA zit altijd aan de telefoon
De PA zit altijd aan de telefoon

De PA = de wandelgangen

Dit spel, want dat is het feitelijk, is wat ik daarmee speelde. Ik zou willen dat het wellicht niet zo ging. Dat het echt allemaal gebeurd in de arena, maar dat is niet zo. Wat je ziet of leest in de krant is vaak een schouwspel van wat zich vooraf al af heeft gespeeld in de wandelgangen. Dat wil zeggen tussen mij en de politici.

Deed ik dat alles? Laat ik zeggen dat ik alle lopende zaken sowieso deed en alleen de grote dossiers – zeg 10% – deed ik samen met de wethouder waarvoor ik werkte. Allereerst vond hij dat leuk, maar het waren ook grote dossiers. Bovendien moet hij ook goed contact hebben met de gemeenteraadsleden. Je persoonlijke relatie met iemand is wel degelijk van belang. We blijven allemaal mensen.

Het gebeurde ook dat ik wel goed met iemand overweg kon en de wethouder niet of andersom. Daar speelde wij vaak op in en dat werkte prima.

Waarom is er een politiek assistent?

Om te weten waarom er een politiek assistent is, is het van belang om te weten wat een wethouder of minister (op landelijk niveau) doet. Over het algemeen: vergaderen.

Echt waar, het is niet heel spannend. De bestuurder zit aan een tafel en de hele dag komen er mensen voorbij met plannen. Jij bent dan de politicus – als wethouder of minister – en neemt een besluit. Je bent als het ware de directeur. Af en toe doe je dan een werkbezoek. Dit kost allemaal zeeën van tijd en daarom is er een politiek assistent die de relatie met Kamerleden of gemeenteraadsleden doet.

Er bestaan geen PA’s in de kleinere gemeenten of bij de provincies. Gewoonweg omdat daar geen geld voor is, maar wellicht ook wel omdat de bestuurder zelf de tijd heeft om alle contacten warm te houden. Bovendien kan ik mij voorstellen dat het minder politiek kan zijn dan in de Tweede Kamer.

In de serie Borgen was PA Kasper Juul altijd in de buurt van premier

De functie politiek assistent

Ik weet uit ervaring dat PA’s overal verschillend zijn. Het heeft te maken met de persoon die minster, staatsecretaris of wethouder is, maar ook waar het is, welke onderwerpen het betreft. Ik ga dus niet beweren dat het werk van een PA in een hokje te gieten is. Het is en blijft mensenwerk en daarmee is het werk van een PA overal en op elke plek anders.

Wel is de PA vaak verbonden aan de bestuurder, want de Kamerleden of de gemeenteraadsleden kunnen een bewindspersoon wegsturen. Wanneer dat gebeurd heeft de PA dat niet kunnen voorkomen.

PA = politiek

Een PA is daarbij vaak gekozen door een bestuurder en daarom verbonden aan diegene. Hij of zij is vaak van dezelfde politieke partij. En daarmee zou het gek zijn als de wethouder van partij A weg moet en wordt vervangen door een wethouder van partij B, maar wel met de PA van partij A opgescheept zit. Ook wettelijk vallen PA’s daarom niet onder bescherming van het ambtenarenrecht, maar kunnen zij ook zo op straat staan. Net als hun bestuurders waarvoor zij werken. En zijn daarmee ook WOB-baar. Een journalist kan dus informatie over ze opvragen.

Sophie Hermans PA Rutte
Sophie Hermans was ooit PA van Rutte, nu Kamerlid voor de VVD

Waarom zou je PA worden?

Waarom zou je PA worden? Nou, omdat je politiek leuk vindt, maar het is zeker ook een hele goede opstap voor je eigen politieke carrière. Er zijn geen officiële cijfers helaas, maar een (groot) deel van de mensen die in de Tweede Kamer zitten zijn PA geweest.

Ik ben PA geweest van 2014 tot 2018. Een bestuursperiode in de politiek van vier jaar. Ik heb bewust besloten om niet door te gaan, omdat je 24/7 werkt en ik mijn baan was geworden. Ik besloot om te gaan reizen en daarna Politieke Adem te starten, omdat ik ook heb gezien wat de andere kant van de politiek is. Hoe politici zich gek laten maken door zichzelf – in hun hoofd – en door het spel waar je hoe dan ook onderdeel van bent.

Ik haal nu onwijze voldoening door die politici te helpen. Zij mogen de politieke wereld veranderen doordat zij met rust en zelfvertrouwen daarin bewegen. Nelson Mandela is het voorbeeld dat je met meditatie en je boodschap, beide eigenlijk, de wereld wel degelijk kan veranderen. Ik ben geen Nelson Mandela en jij ook niet, maar het streven naar een betere wereld en rust in je hoofd is het streven waard.

Vandaag kon ik daarover praten, maar ook weer even smullen van de verhalen van toen. Heerlijk!